به مناسبت روز پرستار، رهبر شهید انقلاب در مناسبت‌های مختلف، پرستاری را حرفه‌ای ارزشمند، دشوار و حیاتی برای سلامت جامعه دانسته‌اند؛ گزیده‌ای از بیانات سیدالشهدای جمهوری اسلامی ایران در رابطه با جامعه پرستاری تقدیم شما فرهیختگان می شود.

* سلامت، اولین مسئله مهم زندگی‏

مسئله سلامت جزء اولین مسائل مهم زندگی جوامع است. این حدیث معروف "نعمتان مجهولتان الصّحّة و الأمان" حقیقتاً انگشت اشاره‏ای است به یک امر اساسی و حیاتی. هم سلامت، هم امنیت در شمار نعمت‌های بزرگی است که انسان تا از آن نعمت‌ها محروم نباشد، اهمیت و ارزش آن را نمی‏فهمد، مثل هوا، مثل تنفس. تا وقتی انسان تنفس می‏کند، اهمیت این نعمت رایگان و همه‏جایی را درک نمی‏کند. تنفس که مشکل شد، انسان آن وقت احساس می‏کند چه نعمت بزرگی از دست رفته است.(۱/۲/۱۳۸۹)

* نقش پرستار در تأمین سلامت جامعه‏

مجموعه پزشکی و پرستاری و بقیه دستگاه‏های سلامت، در واقع تأمین‏کننده این نعمت بزرگ برای جامعه‏اند و نقش پرستار در این میان، نقش بسیار برجسته‏ای است.(۱/۲/۱۳۸۹)

* قشر پرستار در نظام سلامت اثر گذار است

قشر پرستار، یک قشر بسیار اثرگذار و مهم است. نقش پرستار و همچنین قابله در نظام سلامت کشور یک نقش بسیار مهمی است، نقش بسیار عظیمی است. اگر پرستار دلسوز و مهربانی در کنار بیمار نباشد، گمان اینکه معالجه پزشک در آن بیمار تأثیری نبخشد، بسیار زیاد است.

آن عنصر و آن موجود فرشته‏گونی که بیمار را در واقع از مسیر طولانی و دشوار مرض و شدت آن عبور می‏دهد، عبارت است از پرستار. این را هر کدام از ما که دچار بیماری شده باشیم و در جریان بیماریهای سخت و عمل‌های جراحی دشوار قرار گرفته باشیم - از جمله خود من - بالعیان احساس کردیم و احساس می‏کنیم. نقش پرستار، نقش احیاگر است، زنده‏کننده است.(۹/۲/۱۳۸۸)

* پرستار؛ فرشته رحمت‏

پرستاران، دردآشنایان همه بیماران و از کار افتادگان هستند، مونس لحظه‏های درد و رنج انسانهایی هستند که نیاز به مونس و پرستار دارند.(۲۵/۳/۱۳۸۴). پرستاران عزیز حقیقتاً فرشتگان رحمت برای همه افراد بیمار و بیماردار جامعه محسوب می‏شوند.(۳/۴/۱۳۸۳)

پرستار فرشته رحمت برای بیمار است. آن‏وقت که بیمار از همه جا دستش کوتاه است، در آن ساعاتی که حتی همسر، فرزندان و پدر و مادر بیمار هم بالای سرش نیستند، چشم امیدش بعد از خدا به پرستار است و این پرستار است که مثل ملائکه آسمانی، مثل فرشتگان رحمت، به دردها، مشکلات و نیازهای جسمی و عاطفی او پاسخ می‏دهد، اینها خیلی مهم است، اینها پیش خدای متعال فراموش نمی‏شود. البته ممکن است هیچ چشمی هم این زحمت شما را نبیند. خیلی از زحماتی که شما می‏کشید و رنجهایی که می‏برید، کسی آنها را نمی‏بیند. گاهی یک لبخند شما به بیمار دل افسرده، به او جان دوباره می‏دهد. چه کسی این لبخند را می‏بیند؟(۳/۴/۱۳۸۳)

* پرستاری؛ سخت‏ترین مشاغل‏

پرستار، انسان مهربانی است که با رفتار و اخلاق و خدمات خود، سلامت بیمار را به او هدیه می‏کند. اگر طبیب، درمان خود را به انجام رساند، اما خدمات پرستاری نباشد، تأمین سلامت بیمار دشوار است. هر کس که از خدمات پرستاران مهربان برخوردار شده باشد، می‏فهمد و می‏داند که نقش پرستاران در هدیه‏کردن سلامت به بیماران، چقدر مؤثر است. این موجود بشری که کار فرشته‏گون انجام می‏دهد، با سختی‌های زیادی روبه‏رو است؛ بیمارهای گوناگون، اخلاق تند و به ستوه‏آمده بیمار در بستر و روی تخت بیماری، مشکلات ناشی از وضع بیمار، بیماری‌های سخت و احیاناً واگیر، فضای گرفته بیمارستان، همه اینها چیزهایی است که این حرفه را با همه شرافت و قداستش، در شمار یکی از سخت‏ترین مشاغل قرار می‏دهد.(۳/۵/۱۳۸۰)

* پرستاری؛ ارزشمندترین حرفه‏ها

اگر بخواهیم ارزش خدمات مختلفی را که قشرهای مردم به یکدیگر تقدیم می‏کنند، این‏گونه محاسبه کنیم که هر خدمتی که مستقیماً به انسان ارتباط پیدا می‏کند، هر خدمتی که نوعی غمگساری نسبت به انسانهای دیگر است، هر خدمتی که تقدیم‏کننده آن خدمت، رنج بیشتری می‏برد و هر خدمتی که از روی علم و معرفت و آگاهی و تحصیلات است، ارزشش بیشتر است، در این صورت گمان می‏کنم که خدمت پرستاری، جزو ارزشمندترین حرفه‏ها و خدمتگزاری‌ها خواهد بود، چون پرستار، هم مستقیماً با انسان سر و کار دارد، هم غمگسار انسانی است که به غمگساری و همدردی و کمک او نیاز دارد و هم این‏که بحمدالله، کاری از روی دانش و تحصیلات و علم است.(۲۰/۷/۱۳۷۳)

پرستار در یک تلاش و چالش دائمیِ روحی و روانی است، فقط مسئله جسم او نیست. خستگی روحی، مواجهه با بیمار و دردمند و احساس وظیفه اینکه باید برای این دردمند و بیمار، هم علاج جسمانی، هم علاج روحی و معنوی تقدیم کند، مسئله بسیار فرساینده‏ای است، کار سنگینی است. این وظیفه سنگین را پرستاران بر عهده گرفته‏اند.

مطمئن باشید که هر لحظه‏ای، ثانیه‏ای، دقیقه‏ای که در این کار، با توجه به احساس تکلیف در مقابل بیمار، در مقابل انسان دردمند می‏گذرانید، یک حسنه‏ای را از خدای متعال و یک پاداش اجری را از حضرت ربوبی دریافت می‏کنید.

هیچ ثانیه‏ای در محاسبات الهی از بین نمی‏رود. نباید تصور کرد که لحظات دشوار برای یک پرستار بر بالین یک بیمار، در محاسبات الهی مورد غفلت قرار خواهد گرفت، اینجور نیست. هر لحظه‏ای که می‏گذرانید و هر تلاشی که می‏کنید، هر کفّ نفسی که در مقابل سختی‏ها از خود نشان می‏دهید، این یک حسنه‏ای است، یک کار درخور اجر است و خدای متعال همه این لحظات را ثبت می‏کند. این کارهای دشوار را که تأثیرهای بزرگ و مهمی دارد، باید قدر دانست.

یک روایت‏

در روایت هست که کسی که بر سر بیمار می‏رود، مثل کسی است که در رحمت الهی غوطه‏ور می‏شود. ممکن است بعضی تعجب کنند که مگر بر سر بیمار رفتن چه خصوصیتی دارد. خود شما که نیاز بیمار و تأثیر کار خودتان را می‏دانید، می‏فهمید که چرا چنین پاداش بزرگی برای بیماردار و پرستار گذاشته شده است، چون تأثیر آن تأثیر غیرقابل محاسبه و برتر از محاسبات معمولی است.

روحیه دادن به مریض گاهی از دادن داروی او بسیار حیات‏بخش‏تر و مؤثرتر است، این روحیه را شما می‏دهید. در دعاها می‏خوانیم: "اللهم انی اسألک موجبات رحمتک "؛ رحمت الهی را که بی‏محاسبه و بی‏جهت به کسی نمی‏دهند، باید التماس کرد پیش خدا تا موجبات رحمت را به ما بدهد، یعنی آن کاری را انجام بدهیم که موجب رحمت می‏شود تا بعد خدا رحمت خودش را بفرستد. این کار، برترین موجبات رحمت است، که خیلی مغتنم و خیلی باارزش است.(۳/۴/۱۳۸۳)

* پرستاران! متقن و کامل‏

به پرستاران و همچنین به قابله‏های محترم (عرض می‏کنم) که قدر این خدمت، این نعمت بزرگ را بشناسند، همچنانی که مردم به چشم تکریم به آنها باید نگاه کنند، خودشان هم به این شغل خود به چشم تکریم نگاه کنند که خود این کرامت‏دادن به خود، قدر خود را دانستن، نقش عظیمی دارد در همه قشرهای گوناگون در کیفیت انجام کار.

توصیه اول ما به همه این است که آن کاری را که محول به آنها است، با شوق، با علاقه قدر بدانند، ارج بنهند، اهمیت بدهند و کار را درست انجام بدهند. مکرر این گفته پیامبر عظیم‏الشأن را عرض کردیم که فرمود: "رحم الله إمرا عمل عملا فاتقنه "؛ رحمت خدا بر آن انسانی که کاری را به دست می‏گیرد و آن را متقن و درست و کامل انجام می‏دهد. این در مورد من، شما، یکایک افراد کارگر، معلم، پرستار و سایر مشاغل و حرفه‏ها و مسؤولیت‌ها صادق است. کاری را که به عهده گرفتیم، آن را متقن و کامل انجام بدهیم.(۹/۲/۱۳۸۸)

من به پرستاران عزیزمان - چه مردان پرستار و چه زنان پرستار - عرض می‏کنم: شما که این توفیق را پیدا کرده‏اید و این کار بزرگ را برعهده گرفته‏اید و این خدمت باارزش را انجام می‏دهید، آن را گرامی هم بدارید. نگذارید که خدای ناخواسته با یک قصور یا تقصیر یا برخورد نامناسب، کاری به این عظمت و ارزشمندی مخدوش شود. این خدمت را هر چه بیشتر و صحیح‏تر ارائه دهید، نظام امور زندگی مردم بهتر خواهد شد و اجر و ثواب شما هم بالاتر خواهد بود.(۲۰/۷/۱۳۷۳)

* لزوم تدوین منشور اخلاقی پرستارها

البته تکالیف هم سنگین است. به تکالیف هم باید توجه کرد. اخلاق پرستاری، مثل اخلاق پزشکی یک فریضه است، یک وظیفه است. اجر شما بسیار زیاد است، تکلیف شما هم بسیار سنگین است، چون بیمار انسانی، یک ماشین نیست، یک مجموعه آهن و فولاد و پیچ و مهره نیست، فقط جسم نیست.
روح انسان، احساسات انسان، عواطف انسان، به خصوص در هنگامی که مریض است، دردمند است، خیلی نیازمند لطف است، نیازمند نوازش است. گاهی یک لبخند شما، از دارو و درمانی که برای این بیمار به کار می‏رود، ارزشش بیشتر است، اثرش بیشتر است. بیمار دچار آشفتگی است، دچار ناراحتی است - به خصوص بیماران سخت - کمک به او، فقط کمک به جسم او نیست، جسم او را با دارو و درمان و تزریق و تدابیر پزشکی بایستی علاج کرد، اما روح او با محبت، با لطف، با نوازش، با مهربانی درمان می‏شود. گاهی این درمان روحی، حتّی جای درمان جسمی را هم می‏گیرد، این، هم علمی است، هم به تجربه ثابت شده است که شادی روح انسان، شادی عصبی و احساسی انسان، بر روی جسم او تأثیر مثبت می‏گذارد. این، دست شما است، در اختیار پرستاران است.

حقیقتاً باید منشور اخلاقی پرستارها فراهم شود، میثاق پرستاری و معاهده پرستاری باید تعلیم داده شود و تدریس شود، پرستار عظمت کار خود را - که طبعاً این عظمت کار، ملازم با اهمیت شخصیت خود او است - بداند، کار را آنچنان که شایسته است، انجام دهد.(۱/۲/۱۳۸۹)

* مسئولان و مردم

کسانی که در زمینه‏های مختلف، برنامه‏ریز و تصمیم‏گیرند، باید به این شغل با این چشم نگاه کنند و برطبق این خصوصیت، درباره آن تصمیم بگیرند. مردم هم که به خدمتگزاران جامعه در همه رده‏ها، به چشم احترام نگاه می‏کنند، باید با این چشم به این شغل و شاغلان زحمتکش آن نگاه کنند. احترام پرستار لازم است. پرستار باید این را احساس کند که برای شغل و مسئولیت و تلاش او، مردم و جامعه و مسئولان اهمیت قائلند. این، سختی‌ها را برای او آسان می‏کند.(۳/۵/۱۳۸۰)

* فرهنگ جامعه باید اهمیت کار پرستار را بشناسد

باید فهم عمومی جامعه و فرهنگ عام مردم ما این مطلب را به درستی درک کند که برای حفظ سلامتی در جامعه، اهمیت پرستاری در طراز اول قرار دارد، یعنی اگر بهترین پزشکان و جراحان کار خودشان را با بیمار به بهترین وجه انجام دهند، اما از آن بیمار پرستاری نشود، به‏طور غالب، کار آن پزشک یا جراح عالیقدر بی‏فایده خواهد بود. نقش پرستاری و بیمارداری در حفظ سلامت و بازگشت سلامت بیمار، نقش درجه اول است؛ معادل است با نقش یک پزشک ماهر. بسیاری از این نکته غفلت دارند، لذا آن وزن و ارزشی که باید برای پرستار در نظر گرفته شود، از ذهن آنها مغفول می‏ماند و به آن توجه نمی‏کنند.(۳/۴/۱۳۸۳)

به نظر من همه مردم ما و همه کسانی که به سرنوشت بیماران و به سلامت کشور اهمیت می‏دهند، بایستی به قشر پرستار توجه و محبت و اهمیت نشان بدهند؛ چه مسئولان، چه آحاد مردم. فرهنگ جامعه باید اهمیت کار پرستار و دشواری آن را بشناسد.(۳/۴/۱۳۸۳)