آیت‌الله العظمی جوادی آملی در یکی از دروس تفسیر خود با اشاره به روایتی از امام صادق(ع)، بر ضرورت برخورداری از دلیل علمی برای تصدیق یا تکذیب مطالب تأکید کردند و دو سوی اندیشه مؤمن را محصور در برهان دانستند.
حضرت آیت‌الله جوادی آملی:
فرمود اگر متبوعی، عالمانه باش! اگر تابعی، عالمانه باش!
آن بیان نورانی امام صادق (سلام الله علیه) که مرحوم کلینی در جلد اول کافی نقل کرد، در همین زمینه بود که فرمود:
خصیصه مردان باایمان این است که دو طرف‌شان بسته است و باز نیست؛ دو سیم خاردار در دو طرف هست.
بخواهند بروند تا سمت تصدیق، می‌بینند جلوی‌شان سیم خاردار است؛ می‌گویند: «بخواهی تصدیق کنی، برهانت کجاست؟!»
بخواهند برگردند به طرف تکذیب، آن‌جا هم یک سیم خاردار است؛ می‌گویند: «می‌خواهی چیزی را بگویی نه، سر بالا ببری و بگویی نه، دلیلت کجاست؟»
این بیان از مُتقنات نورانی امام صادق (سلام الله علیه) است که:
«إِنَّ اللَّهَ خَصَّ عِبَادَهُ بِآیَتَیْنِ مِنْ کِتَابِهِ أَنْ لَا یَقُولُوا حَتَّی یَعْلَمُوا وَ لَا یَرُدُّوا مَا لَمْ یَعْلَمُوا»
این روایت در چند نسخه است؛ هم «خصّ» است، هم «حضّ» است، هم «حصّن» است؛ تحضیض کرده یا در حِصن قرار داده است.
فرمود اگر می‌خواهی بگویی آری، باید دستت برهانی باشد؛ بخواهی بگویی نه، باید برهان دستت باشد:
«إِنَّ اللَّهَ خَصَّ عِبَادَهُ بِآیَتَیْنِ مِنْ کِتَابِهِ أَنْ لَا یَقُولُوا حَتَّی یَعْلَمُوا وَ لَا یَرُدُّوا مَا لَمْ یَعْلَمُوا»
آن وقت این دو آیه را خواندند، فرمود:
﴿أَ لَمْ یُؤْخَذْ عَلَیْهِمْ مِیثاقُ الْکِتَابِ أَنْ لا یَقُولُوا عَلَی اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ﴾
﴿بَلْ کَذَّبُوا بِما لَمْ یُحیطُوا بِعِلْمِهِ﴾
فرمود این‌چنین نیست که مؤمن دو طرفش باز باشد، دشتی باشد بخواهد حرکت کند؛ هر دو طرف سیم خاردار است!
بخواهد بگوید نه، باید برهان داشته باشد؛ بخواهد بگوید آری، باید برهان داشته باشد.
این زندگی در فضای تحقیق و علم است؛ از این بیان روشن‌تر و شفاف‌تر که انسان عالمانه بین صفا و مروه تصدیق و تکذیب علمی حرکت کند، نیست
فرمود دو طرفش بسته است، کجا می‌خواهد برود؟!
اگر سر خم کرد و گفت آری، باید دستش پُر باشد؛ سر بالا بُرد و گفت نه، باید دستش پُر باشد.
منبع: درس تفسیر ۱۳۹۴/۰۳/۱۰
