خداوند متعال در قرآن کریم می‌فرماید:

«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَیٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ.» (سوره اعراف، آیه 96)

و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان می‌آوردند و تقوا پیشه می‌کردند، برکات آسمان و زمین را بر آنها می‌گشودیم؛ ولی (آنها حق را) تکذیب کردند؛ ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم.

شرح:

گاهی گمان می‌کنیم برای پیشرفت جامعه، تنها باید به اقتصاد، تولید، سرمایه و زیرساخت‌های مادی اندیشید؛ اما در منطق دین، ریشه بسیاری از برکات مادی را باید در اصلاح انسان و جامعه جست‌وجو کرد. جامعه‌ای که ایمان، تقوا، اخلاق و معنویت در آن تقویت شود، تنها از نظر روحی و معنوی رشد نمی‌کند؛ بلکه این رشد می‌تواند آثار خود را در زندگی اقتصادی و اجتماعی مردم نیز آشکار سازد.

آیه مورد بحث، می‌تواند نگاه و رویکرد ما، خصوصاً مسئولان را به تقویت جریانِ فرهنگِ دینی در زندگی فردی و اجتماعیِ مردم تغییر دهد. همگان، خصوصاً مسئولان فرهنگی در هر جامعه‌ای باید بدانند که سرمایه‌گذاری برای ایمان و اخلاق مردم، تنها سرمایه‌گذاریِ اُخروی نیست؛ بلکه می‌تواند زمینه‌ساز آبادانی دنیوی نیز باشد.

هر اندازه انسان‌ها به امانت، عدالت، مسئولیت‌پذیری، پرهیز از ظلم و خیانت، رعایت حقوق دیگران و تقوای الهی پایبندتر باشند، جامعه نیز از بسیاری از آسیب‌هایی که سرمایه‌های مادی و انسانی آن را هدر می‌دهد، مصون‌تر خواهد شد؛ از این رو، فرهنگ و معنویت، حاشیه زندگیِ یک جامعه نیست؛ بلکه از مهم‌ترین پایه‌های سعادت و آبادانی آن است.

گاهی آحاد و مسئولان جامعه، که دغدغه چگونگی پیش‌برد اهداف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را دارند، خود را اسیرِ بن‌بست‌ها، تحریم‌ها و دشمنی‌ها می‌بینند و چه‌بسا همین امر باعث تزلزل آنها در اداره امور گردد؛ در حالی که خالق و معبودِ این عالَم، نسخه‌ای شفابخش ارائه نموده است؛ نسخه‌ای به نام «تقوا»؛ لذاست که کلام امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام پیرامون این نسخه معنوی، بسیار شنیدی است:

«لَوْ أَنَّ اَلسَّمَوَاتِ وَ اَلْأَرْضَ کَانَتَا عَلَی عَبْدٍ رَتْقاً ثُمَّ اِتَّقَی اَللَّهَ لَجَعَلَ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لاٰ یَحْتَسِبُ.» (غررالحکم، ج 1، ص 568)

اگر به راستی آسمانها و زمین، درهای خود را به روی بنده‌ای بسته باشند، و آن بنده تقوای الهی پیدا کند، حتماً خداوند راه گشایشی برای او فراهم خواهد آورد و از جایی که گمان ندارد به او روزی خواهد داد.

بنابراین توجه به فرهنگ‌سازی آموزه‌های الهی در جامعه، نه‌تنها برکات اُخروی، بلکه گشایش‌های مادی را نیز برای جوامع به ارمغان خواهد آورد؛ و البته که بی‌توجهی آحاد و مسئولان جامعه به مقوله پیاده‌سازیِ فرهنگِ تقوا در زندگی فردی و اجتماعی، انسان و جامعه را دچار بن‌بست‌های مادی و معنویِ فراوانی خواهد نمود.