در هر دورهای از تاریخ ملتها، حوادثی رخ میدهد که فراتر از یک واقعه سیاسی یا نظامی، به نقطهای برای بازشناسی هویت ملی و اجتماعی تبدیل میشوند. این حوادث، ظرفیتهای پنهان یک ملت را آشکار میکنند و نشان میدهند که در لحظات سرنوشتساز، چه عاملی میتواند یک کشور را از گردنههای دشوار عبور دهد.
امسال سالگرد ارتحال حضرت امام خمینی(ره) در شرایطی فرا رسیده است که جامعه ما بیش از گذشته نیازمند بازخوانی اندیشههای بنیانگذار جمهوری اسلامی است. بسیاری از سخنان و توصیههای امام(ره) در سالهای نخست انقلاب، امروز معنای عمیقتری یافتهاند. ایشان بارها تأکید میکردند که مردم، صاحبان اصلی کشور و انقلاباند و هیچ قدرتی بدون اتکاء به مردم نمیتواند پایدار بماند.
امام خمینی(ره) انقلاب اسلامی را نه یک حرکت صرفاً سیاسی، بلکه یک خیزش مردمی میدانستند. از نگاه ایشان، رمز پیروزی انقلاب در حضور مردم بود و رمز استمرار آن نیز چیزی جز حفظ همین پیوند میان مردم و نظام نیست. به همین دلیل، هرجا سخن از آینده کشور به میان میآمد، امام(ره) نگاه خود را متوجه مردم میکردند؛ مردمی که با ایمان، ایثار و فداکاری، بزرگترین تحولات تاریخ معاصر ایران را رقم زدند.
این نگاه ریشه در تعالیم اسلامی دارد. در منطق قرآن کریم، سرنوشت جوامع زمانی دگرگون میشود که خود مردم اراده تغییر داشته باشند. خداوند متعال میفرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّیٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ». این آیه در حقیقت منشور مسئولیت اجتماعی مسلمانان است. هیچ جامعهای بدون حضور مردم و بدون احساس مسئولیت عمومی به عزت و پیشرفت دست نخواهد یافت.
در طول تاریخ اسلام نیز هرگاه مردم در کنار حق ایستادهاند، بزرگترین پیروزیها رقم خورده است. پیامبر اکرم(ص) با تکیه بر ایمان و حضور مردم جامعهای ساخت که تمدنی بزرگ را بنیان گذاشت. امیرالمؤمنین علی(ع) نیز حکومت را بدون همراهی مردم فاقد معنا میدانستند و بارها بر رعایت حقوق مردم و احترام به افکار عمومی تأکید کردند.
در دوران معاصر، انقلاب اسلامی ایران نیز بر همین مبنا شکل گرفت. مردم بودند که در برابر استبداد ایستادند، مردم بودند که انقلاب را به پیروزی رساندند و مردم بودند که در سالهای دشوار پس از انقلاب، از استقلال و تمامیت ارضی کشور دفاع کردند. هر جا مردم حضور داشتند، کشور پیش رفت و هر جا از ظرفیت مردم غفلت شد، مشکلات و آسیبها افزایش یافت.
یکی از مهمترین درسهای حوادث سالهای اخیر نیز همین حقیقت است. در شرایطی که دشمنان این ملت با انواع فشارهای سیاسی، اقتصادی، رسانهای و امنیتی تلاش کردند اراده ملت ایران را تضعیف کنند، بار دیگر روشن شد که مهمترین پشتوانه کشور نه امکانات مادی، بلکه سرمایه انسانی و اجتماعی آن است.
آنچه ایران را حفظ میکند، صرفاً تجهیزات و سازوکارهای رسمی نیست؛ بلکه اعتماد مردم، همبستگی ملی، احساس تعلق به میهن و آمادگی برای دفاع از استقلال کشور است. ملت ایران بارها نشان داده است که در بزنگاههای تاریخی، اختلاف سلیقهها را کنار میگذارد و برای حفظ اصل کشور و منافع ملی متحد میشود.
از همین منظر، برخی اندیشمندان از «بیداری تاریخی ملت» سخن گفتهاند؛ وضعیتی که در آن مردم خود را صرفاً ناظر رویدادها نمیبینند، بلکه احساس میکنند در قبال سرنوشت کشور مسئولیت دارند. در چنین شرایطی، هر فرد بخشی از راهحل میشود و جامعه به یک نیروی عظیم و تعیینکننده تبدیل میگردد.
این حقیقت، مسئولیت مسئولان را نیز دوچندان میکند. اگر مردم بزرگترین سرمایه کشور هستند، باید بیشترین احترام، توجه و خدمت متوجه آنان باشد. مسئولان باید بدانند که اعتماد عمومی به آسانی به دست نمیآید و به آسانی نیز از دست میرود. عدالت، شفافیت، صداقت، مبارزه با فساد، شایستهسالاری و توجه به مشکلات معیشتی مردم، نه صرفاً یک وظیفه اداری، بلکه بخشی از امنیت و اقتدار ملی است.
امروز دشمنان ایران بیش از آنکه به دنبال شکست نظامی باشند، در پی تضعیف امید، اعتماد و انسجام اجتماعیاند. آنان به خوبی میدانند که ملت متحد، بزرگترین مانع در برابر اهداف آنان است. از این رو هر اقدامی که موجب افزایش همبستگی ملی شود، در حقیقت گامی در جهت دفاع از کشور محسوب میشود.
در چنین فضایی، بازگشت به اندیشه امام خمینی(ره) و رهبر شهید آیت الله خامنه ای(ره) ضرورتی راهبردی است. امامین انقلاب به ما آموختند که مردم را باید باور کرد. آنها به جوانان اعتماد داشتند، به ظرفیتهای داخلی ایمان داشتند و معتقد بودند که هیچ بنبستی برای ملتی که به خدا و تواناییهای خود تکیه کند، وجود ندارد.
غلامرضا رضایی تربقان
