seyed hossein emamian
حکمت وجوب روزه در کلام امیرالمومنین و حضرت زهرا علیهما السلام
اخلاص از حکمتهای وجوب روزه | خداوند متعال برای رساندن انسان به کمال و سعادت ابدی، مجموعهای از بایدها و نبایدها را در قالب آخرین دین آسمانی در اختیار انسان قرار داد. بخش عمدهای از این بایدها و نبایدها را احکامی تشکیل میدهند که رعایت آنها برای رسیدن انسان به سر منزل مقصود، ضروری است. از آنجایی که احکام اسلامی تابع مصالح و مفاسد هستند، آن دسته از احکامی که برای انسان از اهمیت بالاتری برخوردار بوده و انجام آنها برای وی مصلحت دارد در قالب احکام واجب الهی عرضه شدهاند. به عبارت دیگر انجام این دسته از احکام برای تحقق هدف از خلقت انسان ضروری بوده و ترک آنها دارای مفسده عظیمی میباشد.
یکی از این واجبات الهی که در میان دیگر واجبات از جایگاه ویژهای برخوردار است، روزه میباشد. در اهمیت این واجب الهی و نقش بسزای آن در انسانسازی و رساندن آدمی به کمال همین بس که خداوند متعال آن را در همه ادیان گذشته نیز واجب کرده است. قرآن نیز به این مطلب اینگونه تصریح کرده است «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»؛[1] «ای اهل ایمان، بر شما هم روزه واجب گردید چنانکه امتهای گذشته را فرض شده بود، و این دستور برای آن است که پاک و پرهیزکار شوید».
اگرچه بندگان موظف به انجام احکام الهی هستند حتی اگر حکمت و علت آنها را ندانند؛ ولی در برخی از روایات به علت و حکمت احکام اشاره شده است. در اینجا به بیان یکی از حکمتهای وجوب روزه با توجه به کلام حضرت امیر و حضرت زهرا سلاماللهعلیها میپردازیم.
آزمایش اخلاص بندگان
امیرالمومنین علی علیهالسّلام یکی از حکمتهای وجوب روزه را آزمودن اخلاص بندگان دانسته و فرمودند: «فَرَضَ اللهُ ... الصِّيامَ ابْتِلاءً لاخلاصِ الْخَلْقِ»؛[2] «خداوند روزه را واجب كرد تا اخلاص بندگان را بيازمايد.»
تثبیت اخلاص بندگان
حضرت صدیقه طاهره سلاماللهعلیها نیز تثبیت اخلاص بندگان را یکی از حکمتهای وجوب روزه دانسته و فرمودند: «فَرَضَ اللّه ُالصِّيامَ تَثبِيتا لِلإخلاصِ»؛[3] «خداوند روزه را براى استوارى اخلاص، واجب فرمود».
روزه که از واجبات الهی است، علاوه بر آثار و برکات فراوان و سازندگی برای خود روزه دار، این اثر را هم دارد که اخلاص را آزموده و در قلبها تثبیت کند. وجود این اخلاص برای حرکت در مسیر به سوی کمال ضروری است.
پینوشت:
[1]. بقره: 183.
[2]. نهج البلاغه، صبحی صالح، حكمت 252.
[3]. بحارالانوار، علامه مجلسی، ج93، ص368، دار احیاء التراث.
توانایی انسان برای رسیدن به قلههای معنوی
تعداد قابلاعتنایی از شبهات ملحدین در رسانههای گوناگون، استبعاد و تمسخر است. این افراد ازآنجاکه عظمت روح انسان و توان او برای رسیدن به مقامات والا را قبول ندارند، هر کرامت و معجزهای را با دیده انکار نگاه کرده، آن را بعید بهحساب میآورند و راه مسخره و ریشخند را در پیش میگیرند .
روح خدایی انسان
بنا بر آیات قرآن، روح انسان شریف است و منشأ الهی دارد. خداوند میفرماید: از روح منتسب به خود، در خمیرمایه انسان دمیدم «نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِی»؛[1] «در آن از روح خود دميدم». انسان از منظر دین اسلام دارای کرامت و بزرگی است.[2] بشر در بهترین حالت ممکن خودش نظامیافته و آفریدهشده است[3] و میتواند به قرب الهی ویژه دست بیابد.[4] طبیعی است که موجودی با این اوصاف، میتواند با اذن پروردگار، مرده را زنده کند، از غیب خبر دهد، عصا را تبدیل به اژدها نماید و دریا را بشکافد. افرادی که انسان را فقط بدن مادی و جسمانی و نوع جهشیافته حیوانات میدانند و روح الهی انسان را انکار میکنند، در برابر توانایی خارقالعاده اولیای خدا، چارهای بهغیراز مسخره کردن و نگاه متعجب ندارند.
عدم اختصاص کرامات به پیامبران و امامان علیهمالسلام
رسیدن به کمال روحی و کسب توانایی برای درک باطن جهان، مختص انبیا و امامان علیهمالسلام نیست. بهعنوان نمونه بانوی بزرگ اسلام؛ حضرت خدیجه علیهاالسلام، نور حضرت زهرا علیهاالسلام را در رحم خویش حس کرد، زنان بهشتی برای تولد فرزندش به یاریاش آمدند و در شب معراج پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوآله، خدیجه مخاطبِ سلام جبرئیل علیهالسلام بوده و خداوند متعال به او سلام رسانده است. در روایت امام باقر علیهالسلام آمده است که «اِنَّ رَسولَ الله صلیاللهعلیهوآله قال: إنَّ جَبْرَئیلَ أَتانی لَیْلَةً اُسری بی فَحینَ رَجَعْتُ قُلْتُ: یا جَبْرَئیلُ هَلْ لَکَ مِنْ حاجَةِ؟ قالَ: حاجَتی أنْ تَقْرَءَ عَلی خَدیجَةَ مِنَ اللهِ وَمِنِّی السّلامَ»؛[5] «رسول خدا صلیاللهعلیهوآله فرمود: آن شبی که در معراج بودم، به هنگام بازگشت، جبرئیل نزد من آمد. به جبرئیل گفتم: ای جبرئیل! آیا حاجتی داری؟ پاسخ داد: حاجت من این است که از طرف خدا و من به خدیجه، سلام برسانی».
انکار مقامات بزرگان دین و تمسخر آن، ریشه در جهالت و نشناختن استعداد و توان انسان دارد. بشر، مخلوق شریف و دارای روح الهی است و قابلیت رسیدن به کرامات متعدد را دارد و این مسئله مختص پیامبر و امام معصوم نیست.
پینوشت:
[1]. ص: 72.
[2]. اسراء: 70.
[3]. تین: 4.
[4]. نجم: 8-9.
[5]. مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، چاپ دوم، داراحیاء التراث العربی، 1403ق، ج16، ص7.
حکمت وجوب روزه از منظر امام رضا
حکمت وجوب روزه از منظر امام رضا | اسلام بعنوان آخرین دین آسمانی، همچون ادیان گذشته برای هدایت بشر و رساندن او به کمال و سعادت، دارای مجموعهای از بایدها و نبایدها است. این بایدها و نبایدها در یک تقسیمبندی کلی به سه بخش؛ عقاید، احکام و اخلاق تقسیم میشود. احکام اسلامی به پنج بخش واجب، حرام، مستحب، مکروه و مباح تقسیم میگردد. از آنجایی که خداوند متعال حکیم است و کار عبث نمیکند، تمامی احکام اسلامی دارای دلیل حکیمانه هستند.
باید توجه داشت که وظیفه بندگان، عمل به تمام احکام اسلامی است اگرچه علت، فلسفه و حکمت آنها را ندانند. اساسا بندگی یعنی اطاعت بیچون و چرا از دستورات الهی که توسط انبیا و اوصیای ایشان به بندگان ابلاغ شده است. با این حال با تفحص در منابع روایی، به برخی از علتها و حکمتهای احکام الهی پی میبریم.
یکی از واجبات الهی که در تمام ادیان آسمانی از اهمیت بسزایی برخوردار است، روزه میباشد. در این نوشته برآنیم به بیان برخی از علتها و حکمتهای وجوب روزه از منظر عالم آل محمد؛ امام علی بن موسی الرضا علیهالسلام بپردازیم.
روزی از امام رضا علیهالسلام سوال شد چرا در اسلام روزه واجب شده است؟ امام علیهالسلام در پاسخ به چندین علت و حکمت اشاره فرمودند که ما پاسخ امام را در پنج قسمت بیان میکنیم:
1. «إِنَّمَا أُمِرُوا بِالصَّوْمِ لِکَیْ یَعْرِفُوا أَلَمَ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ فَیَسْتَدِلُّوا عَلَى فَقْرِ الْآخِرَةِ»؛ «برای اینکه گرسنگی و تشنگی را بشناسند و به فقر و ناداری (خود) در آخرت پی ببرند»
2. «وَ لِیَکُونَ الصَّائِمُ خَاشِعاً ذَلِیلًا مُسْتَکِیناً مَأْجُوراً مُحْتَسِباً عَارِفاً صَابِراً عَلَى مَا أَصَابَهُ مِنَ الْجُوعِ وَ الْعَطَشِ فَیَسْتَوْجِبَ الثَّوَابَ»؛ «و برای اینکه روزهدار (به درگاه الهی) خاشع و فروتن شود و نیازمندی نشان دهد، پاداش برد، حسابگر بار آید، در برابر سختیها که از گرسنگی و تشنگی به او میرسد صابر باشد تا مستحق ثواب شود»
3. «مَعَ مَا فِیهِ مِنَ الْإِمْسَاکِ عَنِ الشَّهَوَاتِ»؛ «علاوه بر این، در روزه چیزهای دیگری هست از قبیل غلبه بر شهوتها، کنترل هوای نفس و پیشگیری از طغیان آن»
4. «وَ لِیَکُونَ ذَلِکَ وَاعِظاً لَهُمْ فِی الْعَاجِلِ وَ رَائِضاً لَهُمْ عَلَى أَدَاءِ مَا کَلَّفَهُمْ وَ دَلِیلًا لَهُمْ فِی الْآجِلِ»؛ «و اینکه در دنیا موجب پند و عبرت آنان شود و مایۀ ریاضت و سختکوشی و تمرینی برای آماده کردن آنان بر انجام تکالیف باشد، دلیل و راهنمای آنان بر سختی و شدت جهان دیگر شود»
5. «وَ لِیَعْرِفُوا شِدَّةَ مَبْلَغِ ذَلِکَ عَلَى أَهْلِ الْفَقْرِ وَ الْمَسْکَنَةِ فِی الدُّنْیَا فَیُؤَدُّوا إِلَیْهِمْ مَا افْتَرَضَ اللَّهُ لَهُمْ فِی أَمْوَالِهِمْ»؛ «و در پرتو روزه شدت فشار و سختی گرسنگی و تشنگی را بر فقیران و بینوایان در دنیا احساس و درک کنند و بشناسند و آنچه را خداوند در اموالشان برای مساکین و تهی دستان واجب کرده ادا کنند».[1]
با دقت در بیان امام علیهالسلام، به نقش انسانساز روزه و حرکت وی در مسیر سعادت و کمال بشری پیمیبریم.
پینوشت:
[1]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 116، منشورات جهان.
توصیه رمضانی مولای متقیان
امام علی علیه السلام:
عَلَیکُم فی شَهرِ رَمَضانَ بِکَثرَةِ الاِستِغفارِ و الدُّعاءِ
بر شما باد در ماه رمضان به بسیاریِ استغفار و دعا.
الکافی: ج ۴ ، ص ۸۸
روزه از چه زمانی بر مسلمانان واجب شد؟
«ای کسانی که ایمان آورده اید روزه بر شما واجب شده است چنان که بر قبل از شما (امتهای پیشین) واجب شده بود شاید که باتقوا شوید.»
از این آیه شریفه فهمیده می شود که روزه در امتهای پیشین نیز بوده امّا کیفیّت و نحوه آن متفاوت بوده است همچنانکه پیامبر وقتی وارد مدینه شد یهودیان را دید که در روز عاشورا روزه می گیرند وقتی سبب آن را پرسید در پاسخ به پیامبر گفتند این روز (عاشورا) روزی است که آل فرعون غرق شدند و موسای کلیم با یارانش از شرّ فرعون نجات یافتند.
وجوب روزه بر مسلمانان طبق کتب تاریخی معتبر در ماه شعبان سال دوّم هجرت بر پیامبر(صلی الله علیه وآله) از طریق امین وحی جبرئیل ابلاغ گردید و مسلمانان به امر پیامبر اسلام شروع به گرفتن روزه نمودند ؛ بر اساس روایات اسلامی پیامبراکرم تمام ماه شعبان به عبادت و روزه و اعتکاف اهتمام داشت و برخی از اصحاب خاص مثل علی علیه السلام چندین ماه از سال به روزه اهتمام می دادند.
درسالی که روزه بعنوان تکلیف برمسلمانان اعلام شد آن حضرت ابتدا درباره اهمیت روزه فرهنگ سازی فرمود وخودش در ماه شعبان روزه بود از این روی اثر کاربردی رفتار و سیره ی حضرت درمیان مسلمانان فوری بود ؛ پیامبر قوانین و ضوابط و مقررات هر حکمی که از سوی خدا اعلام می شد به مسلمانان ابلاغ می کرد ؛ برای روزه نیز ضوابط خاص اعلام شد : کسانی که نتوانند به هر عذری در ماه رمضان بگیرند باید در ایام دیگر قضای آن و یا کفاره که عبارت از اطعام فقرا وآزاد کردن بردگان و...بود انجام بدهند که در مورد فضیلت ماه رمضان پیامبر(صلی الله علیه وآله) مفصلا در خطبه ای که مشهور است به خطبه شعبانیه که در آخرین جمعه ماه شعبان ایراد فرموده نکاتی را ذکر فرموده است که اهمیت آن ماه را می رساند و در تواریخ مذکور همچنین آمده است که امر به وجوب روزه سیزده روز پس از تغییر قبله مسلمین از بیت المقدس به سوی کعبه بوده است.
با نگاهی کوتاه به فرازی از خطبه شعبانیه که در هفته ی آخر ماه شعبان برای ورود به ماه رمضان ایراد فرمود می توان دریافت که چگونه مسلمانان را با مهربانی و زیبایی به انجام روزه تشویق می کرد : پیامبر فرمود: (قَدْ اَقْبلَ اِلَیکُم شهرُ اللّهِ بِالبَرَکَةِ وَ الرَّحمةِ وَ الْمَغفِرَة...) «ماه خدا بر شما واجب گردید ماهی که در آن برکت و رحمت و مغفرت الهی می باشد ماهی که قرآن در آن نازل گشته...»« ...دعیتم فیه الی ضیافت الله... » به ضیافت الهی دعوت هستید سعی کنید در این ماه آداب ضیافت را نگهدارید و مراقب باشید که در حضور میزبانی هستید که غیر از بخشش وعفو و پذیرایی به احسن وجه در او گمانی نیست .....یکی دیگر از قرائنی که دلالت بر وجوب روزه بر مسلمین در ماه شعبان سال دوم هجرت دارد این است که: آیاتی که در مورد روزه آمده و همچنین سایر آیات در سوره بقره به غیر از یک آیه آن که در اواخر سوره می باشد همه در مدینه پس از هجرت پیامبر نازل گشته که این نکته حتمی بودن نزول وحی در مورد وجوب روزه را بعد از هجرت می رساند.
نتیجه: حکم روزه در اواخر ماه شعبان سال دوّم هجرت بر پیامبر(صلی الله علیه وآله) نازل شده است.
دیدار وزرای خارجه ایران و چین
حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان که به پکن سفر کرده، امروز پنجشنبه با «چین گانگ»، همتای چینی خود دیدار و گفتگو کرد.
وزیر خارجه کشورمان که در رأس هیئتی به چین سفر کرده است، امروز همچنین با «فیصل بن فرحان»، همتای عربستانی خود برای اولین بار به صورت رسمی دیدار و گفتوگو کرد و روابط دو کشور رسما احیا و از سر گرفته شد. چین در دیدارهای اخیر بین مقامات ایران و عربستان سعودی میزبان و نقش میانجی را ایفا کرده است.
امیرعبداللهیان در نشست مشترک با همتای سعودی خود گفت: ایران برای توسعه روابط با عربستان در تمامی زمینههای مورد علاقه آمادگی دارد/ بن فرحان: عربستان آماده است تا با همکاری ایران فضای مثبت در مناسبات منطقهای را تقویت نماید
وزیر امور خارجه کشورمان در دیدار با همتای سعودی خود با تأکید بر اینکه روابط رسمی تهران - ریاض از امروز رسما فعال شد، گفت؛ با توجه به گفتگوهای انجام شده و نیز پیام تبادل شده بین پادشاه عربستان و رئیس جمهور کشورمان، اراده رهبران دو کشور بر توسعه و تعمیق روابط فیمابین قرار دارد.
امیرعبداللهیان با ابراز خرسندی از بازگشت روابط دو کشور همسایه، دوست و برادر به حالت طبیعی، تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران برای توسعه روابط با عربستان در تمامی زمینههای مورد علاقه آمادگی دارد.
وزیر امور خارجه کشورمان با تاکید بر اهمیت و ضرورت توسعه روابط در زمینه های اقتصادی و تجاری و نیز سرمایه گذاری، آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای برگزاری کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور را اعلام کرد.
وزیر امور خارجه کشورمان با اشاره به وجود موافقتنامه های پایه و مبنائی میان دو کشور افزود، اسناد پایه موجود در کنار اراده رهبران دو کشور، زمینه های قانونی و حقوقی لازم را برای پیشبرد همکاری های دو کشور در تمامی زمینه ها فراهم کرده است.
امیرعبداللهیان با تاکید بر اینکه رشد روابط اقتصادی و سرمایه گذاری های متقابل میتواند به تحکیم روابط کمک کند، افزود؛ یکی از زمینه های مهم همکاری بحث ترانزیت است و موقعیت ژئوپلیتیک ایران فرصت بینظیری را در اختیار عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس برای همکاری های تجاری با کشورهای شمال ایران قرار می دهد.
وزیر امور خارجه عربستان نیز در این دیدار از برگزاری این نشست و فعال شدن روابط رسمی دو کشور در ماه مبارک رمضان ابراز خرسندی کرد و آن را زمینه ساز خیر و برکت برای دو کشور و کشورهای منطقه توصیف کرد.
فیصل بن فرحان نیز با اشاره به گشایش صفحه جدیدی در روابط دو کشور و شکل گیری افق های جدید در روابط دوستانه و برادرانه میان ایران و عربستان، بر آمادگی کشورش برای اجرایی کردن موافقتنامه های موجود میان دو کشور تاکید نمود و به این منظور از تبادل هیأتهای عالی میان دو کشور استقبال کرد.
وی افزود: روابط جدید میان دو کشور، فضای مثبت جدیدی را در کل منطقه ایجاد کرد و عربستان سعودی آماده است تا با کمک و همکاری ایران فضای مثبت یادشده در مناسبات منطقه ای را تقویت نماید.
طرفین در این دیدار بر تبادل هیأتهای مقدماتی برای بازگشایی سفارتخانه ها و کنسولگری های دو کشور، فعال سازی موافقتنامه های مشترک و تبادل هیأتهای دو کشور بمنظور توسعه روابط در زمینه های مختلف از جمله در زمینه های اقتصادی و تجاری و سرمایه گذاری، انجام مذاکرات هیأتهای تخصصی بمنظور از سرگیری پروازهای مستقیم، تسهیل صدور روادید برای شهروندان دو کشور از جمله روادید عمره و نیز تقویت همکاری های مشترک در مجامع بین المللی توافق نمودند.
دو وزیر از دعوت های متقابل بعمل آمده از یکدیگر برای سفر رسمی دوجانبه تشکر و استقبال نمودند. همچنین در پایان این دیدار بیانیه مشترک گفتگوهای انجام شده به امضای وزرای خارجه ایران و عربستان رسید.
تعبیر زیبای امام حسن مجتبی (ع) از ماه مبارک رمضان
امام حسن مجتبی علیه السلام:
إنَّ اللّه َجَعَلَ شَهرَ رَمضانَ مِضمارا لِخَلقِهِ فَیستَبِقونَ فیهِ بِطاعَتِهِ إلی مَرضاتِهِ
خداوند ماه رمضان را میدان مسابقه ای برای آفریدگان خود قرار داده تا با طاعتش برای خشنودی او از یکدیگر پیشی گیرند.
تحف العقول، ص ۲۳۶
رهبر انقلاب: غربیها از زن ایرانی کینه دارند و بهدروغ خود را طرفدار حقوق زن معرفی میکنند
در شب ولادت باسعادت کریم اهلبیت حضرت امام حسن مجتبی (علیه السلام) جمعی از استادان زبان و ادب پارسی و شاعران جوان و پیشکسوت با رهبر معظم انقلاب اسلامی دیدار کردند.
حضرت آیتالله خامنهای در این دیدار با ابراز خرسندی از گسترش قلمروی شعر در کشور، شعر را رسانهای تأثیرگذار و ماندگار خواندند و با اشاره به فراگیری و اهمیت بیبدیل شعر در دورههایی از تاریخ جهان اسلام گفتند: از ویژگیهای ممتاز شعر فارسی، تولید سرمایههای معرفتی و معنوی است که تبلور آن در قلههای شعر فارسی و اشعار حکمتآمیز و معرفتآموز شاعران برجستهای همچون فردوسی، نظامی، مولوی، سعدی و حافظ است.
رهبر انقلاب با اشاره به حفظ سرمایه و جوهره شعر فارسی حتی در سختترین شرایط تاریخ ایران مانند دوره حمله و تاختوتاز مغولان، خاطرنشان کردند: البته مغولهای امروزی یعنی غربیها، ظاهر و تاختوتاز متفاوتی دارند که علاوه بر تاریخ سیاه جنایات آنها در دوره استعمار، در دوره ما نیز با تجهیز سگ هاری مثل صدام به انواع سلاحها بهویژه سلاح شیمیایی برای حمله به ایران، یا پس از آن بهوسیله تحریم، مشغول تاختوتاز هستند.
ایشان تحریم دارویی و ممانعت از تحویل واکسن بهبهانههای مختلف را نمونههای دیگری از هجوم غربیها علیه ایران برشمردند و گفتند: آنها اگر میتوانستند کاری کنند که ایران اسلامی و مردم آن را از مواد غذایی هم محروم کنند، از این کار دریغ نمیکردند.
حضرت آیتالله خامنهای، بخش دیگری از هجوم متنوع بدخواهان به ایران را هجوم رسانهای و استفاده آنها از هزاران رسانه برای ترویج دروغ، شایعه و انحراف دانستند و افزودند: هدف دشمن از این تهاجم، سلب نقاط قوت فکری و معارفی و تضعیف روحیه استقلال و استقامت ملی و وحدت و عمل اسلامی است.
ایشان تضعیف تدیّن زن را از دیگر نقاط آماج علیه ایران برشمردند و با اشاره به نقش مؤثر زنان در پیروزی انقلاب اسلامی و مراحل پس از آن، خاطرنشان کردند: غربیها نسبت به زن ایرانی و رعایت حقوق آن ترحّم ندارند بلکه از زن ایرانی کینه دارند و بهدروغ خود را طرفدار آزادی و حقوق زن معرفی میکنند.
رهبر انقلاب با تأکید بر اینکه ادعای حقوق بشر بههیچوجه به غربیها نمیآید، خاطرنشان کردند: غربیها اساساً دشمن حقوق بشر هستند و حقوق بشر آنها را همه در داعش و زنده زنده سوزاندن یا غرق کردن انسانها، یا در حمایت از منافقین و صدام یا در جنایات علیه غزه و فلسطین مشاهده کردهاند.
ایشان حمایت غرب از ترور و کشتار جوانان مؤمن در خیابانهای تهران را مصداق دیگری از کذب بودن ادعای طرفداری از حقوق بشر خواندند و افزودند: پاکترین جوانان ما همچون آرمان علیوردی و روحالله عجمیان با شکنجه و با تحریک و آموزش رسانهای غربیها کشته شدند.
حضرت آیتالله خامنهای با تأکید بر ضرورت شناخت دشمن و اهداف و شیوهها و نقاط آماج آن گفتند: شناخت ابعاد جنگ نرم دشمن برای همگان لازم، اما برای فعالان فرهنگی و هنری از همه لازمتر است تا هم خودشان منفعل نشوند، هم دیگران را متوجه تاختوتاز دشمن کنند.
ایشان با ابراز خرسندی از وجود شاعران پرشمارِ خوشقلب، مؤمن و انقلابی در کشور گفتند: روحیه شاعر، احساسی و عاطفی است اما در مواجهه با مسائل نباید احساساتی عمل کرد بلکه باید با فکر و شناسایی درست صحنه، تکلیف خود را با استفاده از هنر ادا کرد.
در این دیدار دهها تن از شاعران جوان و پیشکسوت اشعار خود را در حضور رهبر انقلاب اسلامی قرائت کردند.
در ابتدای این دیدار نیز نماز مغرب و عشاء بهامامت رهبر انقلاب اقامه شد.
جزئیات گفتگوی ایران و عربستان از زبان امیرعبداللهیان
حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه کشورمان در خصوص جزئیات دیدارش با وزیر امور خارجه عربستان در توئیتی نوشت: امروز با همکارم امیر فیصل بن فرحان در پکن دیدار و گفتگویی مثبت داشتیم.
وی افزود: شروع روابط رسمی دیپلماتیک تهران ـ ریاض، ازسرگیری حج عمره، همکاری اقتصادی و تجاری، بازگشایی سفارتخانهها و سرکنسولگریها و تأکید بر ثبات، امنیت پایدار و توسعه منطقه، موضوعات مورد توافق و دستور کار مشترک است.
همچنین امروز وزرای خارجه ایران و عربستان بیانیه مشترکی را به امضا رساندند.
دو طرف طی این گفتوگوها بر اهمیت پیگیری اجرای توافق پکن و فعالسازی آن بهنحوی که اعتماد متقابل و زمینههای همکاری را گسترش دهد و به ایجاد امنیت، ثبات و شکوفایی منطقه کمک نماید، تأکید نمودند.
دو طرف بر اهمیت گفتوگو پیرامون راههای گسترش روابط دوجانبه و فعالسازی موافقتنامه همکاریهای امنیتی بین دو کشور که در تاریخ 28 فروردین 1380 ( 1422.1.22 مصادف با 2001.4.17) و موافقتنامه عمومی همکاری در زمینه اقتصاد، تجارت، سرمایهگذاری، فناوری، علوم، فرهنگ، ورزش و جوانان که در تاریخ 6 خرداد 1377 ( 1419.2.2 مصادف با 1998.5.27) به امضا رسیده است، تأکید نمودند.
دو طرف توافق کردند نمایندگیهای دو کشور طی زمان مورد توافق، بازگشایی شود و اقدامات لازم را برای گشایش سفارتخانههای دو کشور در ریاض و تهران و سرکنسولگریهای این دو کشور در جده و مشهد صورت دهند. دو طرف توافق نمودند هماهنگیهای لازم را میان هیئتهای فنی برای بررسی راههای گسترش همکاری میان دو کشور از جمله ازسرگیری پروازها و سفرهای متقابل هیئتهای رسمی و بخش خصوصی، تسهیل اعطای روادید برای شهروندان دو کشور از جمله روادید عمره، ادامه دهند.
دو طرف با عنایت به برخورداری از منابع طبیعی و توانمندیهای اقتصادی و فرصتهای فراوان که برای تحقق منافع مشترک دو ملت برادر وجود دارند، دیدارهای مشورتی و گفتگو را پیرامون راههای همکاری برای تحقق هرچه بیشتر چشماندازهای مثبت در روابط افزایش میدهند.
دو طرف بر آمادگی خود در راستای از بین بردن همه موانعی که پیش روی گسترش همکاری بین دو کشور است تاکید نمودند.
دو طرف توافق نمودند همکاری خود را در هر زمینهای که میتواند امنیت و ثبات منطقه را تأمین نماید و منافع ملتها و کشورهای آن را محقق کند، گسترش دهند.
در پایان نشست دو طرف کمال تشکر و قدردانی را از طرف چینی بهخاطر میزبانی این نشست ابراز داشتند، همچنین دو طرف از کشور سوئیس بهخاطر تلاشهای بهعملآمده برای حفاظت منافع عربستان و ایران تشکر نمودند.
تأمّلی بر محتوای احادیث تأویلکننده «تین» و «زیتون» بر امامان حسن و حسین(ع)
در احادیث اهلبیت(ع) واژههای «تین» و «زیتون» در سوره مبارکه «تین»، به امامان «حسن»(ع) و «حسین»(ع) تأویل باطنی و مصداقی شده است. مانند روایت جمیل بن دراج از امام صادق(ع): «قال سمعت أباعبدالله(ع) یقول: قوله تعالی «و التّینِ و الزَیتونِ» التین الحسن(ع) و الزیتون الحسین(ع)» «از امامصادق(ع) شنیدم که این قول خداوند «و التین و الزیتون» «التین» امامحسن(ع) و «الزیتون» امامحسین(ع) است.»[۱]
این روایات در منابع متعدّد، کهن و معتبر روایی شیعه و سنّی نقل شده و دارای «کثرت نقل» و «شهرت روایی» هستند. همچنین متن این احادیث با لحاظ صنعت ادبی مجاز (استعاره و مرسل)، از همسویی و هماهنگی با چارچوب کلّی قرآن و سنّت برخوردار است. آنچه در این نوشتار میآید تحلیل مضمون روایات باطنی و تأویلکننده «تین» و «زیتون» بر امامان «حسن» و «حسین»(علیهماالسلام) با بهرهگیری از آیات قرآن و روایات عترت(ع) است:
معنای لغوی «تین» و «زیتون» همان میوههای معروف «انجیر» و «زیتون» است.[۲] این دو میوه دارای منافع فراوان برای انسانها هستند. قدما «انجیر» را بهترین میوهها و دارای بیشترین مواد غذایی[۳] ، و «زیتون» را درختی مبارک، دارای ارزش غذایی و دارویی و از شریفترین میوهها دانستهاند.[۴] به طوری که مواد غذایی موجود در این دو میوه، نقش حیاتی در سلامتی بدن انسان ایفا میکند. از اینرو حسن و حسین(علیهماالسلام) از آن جهت که امام، حجّت خدا و جانشین پیامبرند، دارای منافع بیشمار برای دین، دنیا و آخرت مردم هستند.
جامعه انسانی و نه فقط امّت اسلامی، در بقاء حیات معنوی و سلامت روحی خود نیازمند هدایت این دو امام(ع) هستند. کلّیت نقش اجتماعی و ضرورت وجود امام برای بشریّت، از آیات و روایات قابل برداشت است. آیاتی مانند: «..فَأَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمیزانَ..»«پس پیمانه و ترازو را کامل بدهید»(الاعراف/۸۵)، «..وَ لا تَنْقُصُوا الْمِکْیالَ وَ الْمیزانَ..»«و از پیمانه و ترازو نکاهید..»(هود/۸۴) که دستور شعیب پیامبر(ع) به مردم برای کنارنهادن «کمفروشی» است، و سخن موسی(ع) به جانشینش هارون(ع): «..اخْلُفْنی فی قَوْمی وَ أَصْلِحْ..»«در میان قوم من جانشینم باش و به اصلاح آنان بپرداز..»(الاعراف/۱۴۲) که وظیفه «اصلاح» را بر دوش وی گذاشته است؛ حکایت از نقش سودمند اجتماعی امام(ع) میکند.
در منابع روایی معتبر نیز ضرورت وجود امام(ع) بیان شده است؛ مانند روایات «إِنَّ الْإِمَامَةَ...نِظَامُالْمُسْلِمِین»«امامت رشته پیونددهنده مسلمانان است»[۵]، یا روایاتی که تطبیقکننده «ماءمعین»«آبروان» ـکه به تعبیر قرآن سرچشمه حیات موجودات است(الانبیاء/۳۰)ـ بر امام(ع) است[۶] یا روایات «لَوْ بَقِیَتِ الْأَرْضُ بِغَیْرِ إِمَامٍ لَسَاخَت»«اگر زمین بدون امام باشد، فروخواهد رفت.»[۷] یا روایت رضوی(ع) که در آن امام اینچنین توصیف شده است:
«الْإِمَامُ کَالشَّمْسِ الطَّالِعَةِ لِلعالَم...الْإِمَامُ الْبَدْرُ الْمُنِیرُ وَ السِّرَاجُ الزَّاهِرُ وَ النُّورُ السَّاطِعُ وَ النَّجْمُ الْهَادِی فِی غَیَاهِبِ الدُّجَی وَ أَجْوَازِ الْبُلْدَانِ وَ الْقِفَارِ وَ لُجَجِ الْبِحَارِ الْإِمَامُ الْمَاءُ الْعَذْبُ عَلَی الظَّمَإِ...الْإِمَامُ السَّحَابُ الْمَاطِرُ وَ الْغَیْثُ الْهَاطِلُ وَ الشَّمْسُ الْمُضِیئَةُ...وَ الْعَیْنُ الْغَزِیرَةُ»«امام خورشید عالمتاب.. ماه درخشان، چراغ فروزان، نور پرفروغ و ستاره رهنما در شدّت تاریکی شبها و رهگذر شهرها و بیابانها و گرداب دریاها است، امام آب گوارای زمان تشنگی و راهنمای به سوی هدایت و نجات بخش از هلاکت است...امام ابری است بارنده، بارانیست شتابنده، خورشیدی است فروزنده،...چشمهایست جوشنده...»[۸]
مجموعه این روایات دلالت بر شدّت نیازمندی بشریت به امام(ع) و شعاع گسترده نقش حیاتبخش امام(ع) در جامعه میکند و شاهد مضمونی بر مفاد تأویل «تین» و «زیتون» بر «حسنین»(علیهماالسلام) است.
رابطه «تین» و «زیتون» با امام حسن (ع) و امام حسین (ع) به صورت جداگانه و از منظری دیگر نیز قابل تبیین است.
امّا «تین»: قدما بر این باور بوده اند که «انجیر» میوهای لطیف، ملیّن طبع و پرفایده است.[۹] شاید تأویل «تین» به امام مجتبی(ع) در واقع نوعی تشبیه و بیانگر لطافت، نرمخویی، بردباری و سخاوت ایشان باشد. در برخی روایات از پیامبر(ص) نقل شده که امام حسن(ع) وارث خصلت «ّبردباری» و «هیبت» از ایشان(ص) بودهاند.[۱۰] و نیز شبیه پیامبر(ص) در «صورت و سیرت» بودهاند[۱۱] که مصداق برجسته سیره آن حضرت(ص) از منظر قرآن، «نرمخویی» است: «فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ..»(آلعمران/۱۵۹) «سخاوت» و «سودمندی» بسیار برای مردم، خصلتی دیگر از امام حسن(ع) است که از تشبیه ایشان(ع) به «تین» برداشت میشود. صفتی که از دوران کودکی همراه آن حضرت(ع) بوده و قرآن بدان اشاره کرده است: «وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یَتیماً وَ أَسیراً»(الإنسان/ ۸) ابن ابیالحدید معتزلی نیز درباره ایشان(ع) گفته است:
«امام حسن(ع) بزرگترین فرزند امامعلی(ع)، دارای «سیادت»، «سخاوت»، «حلم» و «سخنوری» بود»[۱۲]
امّا «زیتون»: این واژه مشتقّ از «زیت» به معنای «روغن زیتون» است.[۱۳]همچنین به درخت یا میوهای که این عصاره از آن گرفته می شود، «زیتونة» و «زیتون» میگویند.[۱۴] طبق آیه «.. الزُّجاجَةُ کَأَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّیٌّ یُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَکَةٍ زَیْتُونَةٍ..» «حبابی شفاف و درخشنده همچون یک ستاره فروزان، (و آن چراغ) از (روغن) درخت زیتونی پربرکت که نه شرقی است و نه غربی افروخته میشود..»(النور/۳۵) روغن این درخت منبع فروزش چراغی پرفروغ همچون ستارهای درخشان است.
نوری که کارکرد مهمّش «راهنمایی» است: «..وَ لکِنْ جَعَلْناهُ نُوراً نَهْدی بِهِ مَنْ نَشاءُ مِنْ عِبادِنا...»«..ولی آن را نوری قرار دادیم که به وسیله آن هرکس از بندگانمان را بخواهیم، هدایت میکنیم..»(الشوری/۵۲)، «..وَ یَجْعَلْ لَکُمْ نُوراً تَمْشُونَ بِهِ..» «برای شما نوری قرار دهد که با آن راه بروید..»(الحدید/۲۸)
از سویی دیگر، از جمله صفات پیامبر(ص) در قرآن، «سراجمنیر»(چراغفروزان) است.(الاحزاب/۴۶) بنابراین جانشینان و وارثان آن حضرت(ص) نیز که هادیان امّتند، «نور» و «منیر» هستند. مؤیّد مطلب روایتی از پیامبر(ص) است که امام حسین(ع) را «مصباحُهُدًی» و «مصباحُهادٍ» توصیف کرده است.[۱۵] در نتیجه تأویل «زیتون» به امامحسین(ع) نوعی تشبیه است که اشاره به هدایتگری آن حضرت(ع) همچون چراغ فروزان دارد. امّا اینکه چرا با وجود جایگاه ویژه و منافع بیشمار دیگر امامان معصوم(ع) در هدایت مردم به سعادت دنیوی و أخروی، و اینکه ایشان(ع) نیز طبق روایات دیگر، «مَصابیحُالدُّجی»(چراغهای شب تاریک) هستند،[۱۶] پس چرا «تین» و «زیتون» در این سوره مبارکه، به امام حسن و حسین(علیهما السلام) تأویل باطنی شده است؟ میتوان گفت که این دو امام همام(ع)، با توجّه به روایات صحیح و متواتر «سَیِّدا شَباب أهلِالجَنَّة»[۱۷] نسبت به نُه امام از نسلشان(ع) افضل هستند. در واقع «نور هدایتِ» امام حسن و امام حسین(ع) در مقایسه با دیگر انوار الهی از نسل سیدالشهداء(ع)، پر فروغترین و درخشانترین چراغ تابان هدایت در شب تاریک جهل و گمراهی است.
به قلم: محمد علی مروّجی طبسی، برای تفصیل بیشتر نک به: مجله «مطالعات اعتبارسنجی حدیث، مقاله: اعتبارسنجی روایات تأویلی سوگندهای سوره «تین»، از همین نگارنده.
پی نوشت ها:
[۱] تأویلالآیات، استرآبادی، ص۷۸۷ـ۷۸۸؛ مناقب آل ابیطالب، ابنشهرآشوب، ج۱، ص۳۰۱، ج۳، ص۳۹۳ـ۳۹۴؛ تفسیر فرات کوفی، ص۵۷۸؛ شواهدالتنزیل، حاکم حسکانی، ج۲، ص۴۵۵ـ۴۵۶؛ غررالاخبار، دیلمی، ص۱۵۶[۲] مفردات راغب اصفهانی؛ لسان العرب، ابن منظور
[۳] کتابالماء، ازدی عبداللهبنمحمّد؛ ج۱، ص۲۰۲
[۴] التفسیرالکبیر، فخررازی محمّدبنعمر؛ ج۱۹، ص۱۸۱؛ ج۳۲، ص۲۱۱
[۵] الکافی، کلینی، ج۱، ص۲۰۰؛ عیون أخبارالرضا(ع)، شیخ صدوق، ج۱، ص۲۱۸؛ کمالالدین و تمامالنعمة، همو، ج۲، ص۶۷۷
[۶] الکافی، کلینی، ج۱، ص۳۴۰؛ کمالالدین و تمامالنعمة، شیخ صدوق، ج۲، ص۳۵۱، ۳۶۰
[۷] الکافی، کلینی، ج۱، ص۱۷۹؛ بحارالأنوار، مجلسی محمّدباقر؛ ج۲۳، ص۲۸
[۸] الکافی، کلینی، ج۱، ص۲۰۰؛ عیون أخبارالرضا(ع)، شیخ صدوق، ج۱، ص۲۱۸ـ۲۱۹؛ الامالی، همو، ص۶۷۷ـ۶۷۸؛ کمالالدین و تمامالنعمة، ج۲، ص۶۷۷ـ۶۸۸؛ معانیالأخبار، همو، ص۹۸
[۹] کتاب الماء، ازدی، ج۱، ص۲۰۲؛ انوارالتنزیل، بیضاوی، ج۵، ص۳۲۳؛ التفسیرالکبیر، فخر رازی، ج۳۲، ص۲۱۰
[۱۰] هیثمی، مجمعالزوائد، ج۹، ص۱۸۵؛ نظم دررالسمطین، زرندی، ص۲۱۲
[۱۱] الإرشاد، شیخ مفید، ج۲، ص۵؛ مناقب آل أبیطالب، ابن شهرآشوب، ج۴، ص۲۱
[۱۲] شرح نهجالبلاغة، ابن ابیالحدید، ج۱۶، ص۲۷
[۱۳] المفردات راغب اصفهانی
[۱۴] الصحاح، جوهری
[۱۵] عیون أخبارالرضا(ع)، شیخ صدوق، ج۱، ص۶۰؛ کمالالدین و تمامالنعمة، همو، ج۱، ص۲۶۵
[۱۶] بصائرالدرجات، صفار قمی، ج۱، ص۶۳؛ من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، ج۲، ص۶۱۰
[۱۷] الصراط المستقیم، عاملی نباطی، ج۳، ص۱۴۲؛ محمدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج۴۳، ص۳۰۰، ۳۰۳، ۳۱۶؛ المستدرک علی الصحیحین، حاکم نیشابوری، ج۳، ص۱۶۷
